boomstructuur: startpagina >
AZ-index > artikelindex S > artikel


Stampmolen

te Borchtlombeek op de Loddershoek
 
Aan de Stampmolenstraat te Borchtlombeek stond er op de Loddershoek een slagmolen/stampmolen aangedreven door een bovenslag watermolen op de Lombeek. In die stampmolen werd uit lijnzaad, raapzaad of koolzaad olie geslagen of gestampt. Deze zaden werden eerst geplet (door twee zware verticaal draaiende kantwielen) tot fijn meel, waaruit na een opwarming tot 40°C de olie werd gestampt (door er een zware houten paal op te laten inbeuken). Wat overbleef werd opnieuw verwarmd, nu tot 80°C, om er 'alle' olie uit te krijgen.
De molen werd al voor 1304 gebouwd, maar werd dat jaar door Arnulphus van Liedekerke geschonken aan de abdij van Ninove, die er tot in 1796 in bezit van bleef en de molen verpachtte. Daarna werd de molen privébezit. In 1912 brandde de molen af. Er volgde nog een verbouwing tot woning, maar ca. 1960 werd het molengebouw volledig afgebroken.
 

'overblijfselen van den verbranden molen'

Gekende pachter-molenaars, die ook stampers of olieslagers werden genoemd (1):
- De eerste gekende pachter was 'Jan geheeten de slachmueldere'. Hij was er al gevestigd vòòr het eerste rekenjaar 1427-28 en betaalde jaarlijks voor de olieslagerij 20 schellinngen aan de abdij. In 1449 vernieuwde hij zijn pacht voor een termijn van 27 jaar, tegen dezelfde prijs.
- Maar al in 1450 was het Pieter van Snick die 20 schellingen betaalde voor de pacht.
- In 1462 betaalde Godevaert van Coudenlare een pachtprijs van 20 schellingen, volgens een pachtovereenkomst voor 60 jaar. In 1472-73 betaalde hij nog steeds 20 schellingen. Hij bouwde ook een stal op de grond van de abdijj op voorwaarde dat zij hem later zou 'doen prijzen en overnemen'.
- Volgens de penningkohieren van Borcht-Lombeek van 1571 en 1577 'hout Jan de Mol in pachte van den cloostere van Nienove een slachmuelen met zijnen toebeh. groot 4 dachw. om 19 rinsgulden.' Opmerkelijk, het perceel van 50 roeden met de spaarvijvers voor de molen, huurde hij van de heer van Liedekerke. Daarnaast huurde Jan de Mol ook nog 3 dagwand en 80 roeden grond.
- In 1648 betaalde Joos van Lierde 48 flor. aan pacht, in 1662 hernam hij (en zijn weduwe voltrok) voor 84 flor.
- ca. 1671 pachtte Nicolaes van Lierde de molen, gebouwen en gronden.
- In 1695 sloot Guillielmus van Lierde met de abdij een pachtovereenkomst voor 27 jaar, waarbij bedongen werd dat hij voor 50 gulden per jaar zou pachten 'den stampmeulen te Loddershoeck met huysinghe en andere edificien groot 23 roeden, metgaders eenen block lants en een cleyn vyverken, groot 2 dachwant 35 roeden. De prys van beternisse aen huysinghe, meulen enz. bedraegt 400 gl. welcken prys hy moet houden staen tot aen d'expiratie van den termyn ende aen d'abdy goed doen.'
- Mogelijk heeft hij al in 1696-1700 de pacht overgelaten (2), al of niet door onderpachting, aan Anthoon van Lierde die in 1706 nog een pachtprijs betaalde van 50 gulden en die de pacht aanhield tot in 1712. (3)
- Intussen was Jacobus Baetens tweede molenaar geworden. Gebeurde dit in 1706 of was hij het al vroeger? (4) Onder of samen met Anthoon van Lierde? Al of niet als onderpachter? (5)
- Vanaf 1713 (1712?) pachtte Jacobus Baetens de molen alleen, voor 50 gulden per jaar. Volgens het pachtboek huurde hij 'de meulen met de huysinghe, nast en de andere edificien, item een block lants, weyde ende een cleyn vijverken groot 2 dachwant 25 roeden, item eenen meersch op de andere zijde van de beke groot 1 dachwant 73 roeden, tsaemen 1 bunder 45 roeden.'
- Zoon Andries/Andreas Baetens nam in 1742 de pacht over maar overleed ca. 1751.
- In 1765 sloot Frans van Lierde een nieuwe pachtovereenkomst met de abdij '... in cas van jaerlyksche prompte betaelinghe, van 27 jaeren betaalt boven den last van alles behoorlyck ende loffelyck te onderhouden van dack, luycken, placken, sollementen, deuren, vensters enz. ...62 gulden.'
- Echter al in 1766: 'Met consent heeft van Lierde voort verhuert aan Frans van Oudenrode blyvende hy van Lierde responsabel als principaelen pachter voor den termijn van 27 jaeren.' De onderverhuurder kreeg slechts een termijn van 9 jaar. Jan Francis Van Audenrode bleef pachter tot ca. 1777. (6)
- In een staat van goed van de abdij van Ninove werd de pacht in 1787 nog omschreven als , 'een watermolentje met 145 roeden (37 a 6 ca) hof en broek, verpacht voor 45 gulden'.
- In 1790 was Peeter Van Audenrode molenaar op 'Sekeren watermeulen te Loddershouck, dienende tot het slaegen van olie.' (6)
- Vanaf 1807 maalde Henricus Steppé, getrouwd met Anna Francisca Schoonjans. Waarschijnlijk heeft Anna Francisca, na de dood van haar man in 1827, met de hulp van enkele van haar kinderen de stampmolen laten verder draaien tot in 1856 toen dochter Catharina Petronella trouwde met Leopoldus De Ro en zij de stampmolen overnamen.
- Rond 1900 Henricus Constantinus Van Roy molenaar, gehuwd met Sophia Leonia Moriau. Zij werden opgevolgd door zoon Emilius Ludovicus en daarna door kleinzoon Richard Victor. (7)

Op nr 22 van de Stampmolenstraat staat nog steeds het voormalig (intussen aangepast) molenaarshuis; ca 1976 nog als volgt omschreven: ‘Geknikte baksteenbouw met één verd. van zeven traveeën met zadeldak (pannen) uit XIX, met een bouwnaad na de vijfde travee voor de opkamers. Rechth. deur met arduinen omlijstingen en rechth. vensters met boven- en onderdorpels van arduin.’ (8)


foto 2009


Wat verwijderd van de Lombeek werd (na de brand?) een nieuw molengebouw opgericht. Ook ‘stampmolen, zelfs stampkot' genoemd.
Uiteraard werd daarbij van waterkracht overgeschakeld naar motoren.

Heden is dit gebouw voor bewoning aangepast, gerenoveerd. (Stampmolenstraat nr 20A Roosdaal)





-------------------------------------------------------------------
(1) Bronnen: o.a. 'Molen echo's'.
(2) Rond 1696 was Guillielmus al molenaar te Anderlecht, waar toen een zoon van hem werd geboren en in een telling in 1702 werd hij te Dilbeek vermeld als ‘wintmolder’. Hij overleed er op 30 november 1707.
(3) Anthoon was schepen te Borchtlombeek in 1709-1711; Hij volgde Guillielmus te Dilbeek op als molenaar. Mogelijk was hij nauw verwant met hem.
(4) Volgens Gerard Van Herreweghen was Jacobus al pachter van molenhuis en molen van in 1695. In ‘Van wat volk zijt gij?’,  extranummer Df-Klokje, Davidsfonds Roosdaal, 1993, 149 p. Aldaar p. 5.
(5) In 1708 was Jacobus getrouwd met Anna De Smet(h), weduwe van Guillielmus van Lierde.
(6) Betaalden Jan Francis en Peeter Van Audenrode als onderpachters 144 gulden pacht?
(7) In de ‘Beroepengids Roosdaal' van 1986 werden Van Roy-Notaerts nog als molenaars vermeld.
(8) In 'Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen' 2n Vlaams Brabant Halle Vilvoorde, 2e druk 1977, 827 p. Aldaar p. 76.





Aangevuld in oktober 2026